Trung tâm công nghệ sinh học Thành Phố Hồ Chí Minh

Ngày 30/6/2025, Bộ Nội vụ ban hành Thông tư số 12/2025/TT-BNV. Thông tư có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025.
Thông tư hướng dẫn nhiều nội dung quan trọng của Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 liên quan đến: chế độ ốm đau; thai sản; dưỡng sức, phục hồi sức khỏe; chế độ hưu trí; tử tuất; điều kiện và thời điểm hưởng lương hưu.
Trong đó, một số quy định mới đáng chú ý mà viên chức, người lao động (sau đây gọi chung là NLĐ) cần quan tâm.

1. Một số trường hợp đặc biệt vẫn được hưởng chế độ ốm đau
Theo Điều 3 Thông tư số 12/2025/TT-BNV, ngoài các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 42 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, NLĐ đang trong trạng thái đặc biệt liên quan đến thai sản hoặc tạm dừng đóng quỹ hưu trí, tử tuất vẫn được giải quyết chế độ ốm đau nếu thuộc trường hợp bị ốm đau hoặc phải nghỉ chăm con dưới 07 tuổi bị bệnh.
Khoản 1 Điều 42 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024 quy định người lao động được hưởng chế độ ốm đau khi: bị ốm đau, tai nạn mà không phải tai nạn lao động, điều trị khi mắc bệnh mà không phải bệnh nghề nghiệp; hoặc phải nghỉ việc để chăm sóc con dưới 07 tuổi bị ốm đau. Theo đó, các trường hợp sau vẫn được hưởng chế độ ốm đau nếu phát sinh việc nghỉ điều trị hoặc chăm con bệnh:
Thứ nhất, lao động nữ đi làm trước khi hết thời gian nghỉ thai sản
Theo khoản 1 Điều 53 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, lao động nữ có thể trở lại làm việc trước khi hết thời gian nghỉ thai sản nếu đáp ứng điều kiện theo quy định. Trong trường hợp đã đi làm trở lại, nếu bản thân bị bệnh phải nghỉ điều trị; hoặc phải nghỉ chăm con dưới 07 tuổi bị bệnh, thì vẫn được hưởng chế độ ốm đau theo quy định.
Ví dụ: Viên chức nữ sinh con, dự kiến nghỉ thai sản đến hết tháng 10 nhưng đi làm lại từ tháng 9. Nếu trong thời gian này phải nhập viện điều trị bệnh hoặc nghỉ chăm con ốm thì vẫn được giải quyết chế độ ốm đau (cùng với chế độ thai sản của tháng 10).
Thứ hai, cha hoặc người trực tiếp nuôi dưỡng không nghỉ hưởng chế độ thai sản
Theo khoản 6 Điều 53 Luật Bảo hiểm xã hội, trường hợp cha hoặc người trực tiếp nuôi dưỡng không nghỉ việc hưởng chế độ thai sản nhưng sau đó bị bệnh; hoặc phải nghỉ chăm con bị bệnh, thì vẫn được hưởng chế độ ốm đau theo quy định.
Ngoài ra, trường hợp người mẹ chết sau khi sinh con, cha hoặc người trực tiếp nuôi dưỡng không nghỉ việc vẫn được hưởng trợ cấp thai sản đối với thời gian còn lại của người mẹ kể từ ngày liền kề sau ngày người mẹ chết.
Thứ ba, trường hợp mang thai hộ
Thông tư cũng áp dụng đối với lao động nữ nhờ mang thai hộ; chồng của người nhờ mang thai hộ; người trực tiếp nuôi dưỡng. Nếu các đối tượng này bị bệnh phải nghỉ điều trị; hoặc nghỉ chăm con dưới 07 tuổi bị bệnh, thì vẫn được giải quyết chế độ ốm đau.
Thứ tư, người lao động đang được tạm dừng đóng quỹ hưu trí, tử tuất
Theo khoản 1 Điều 37 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, trong một số trường hợp khó khăn, người sử dụng lao động được tạm dừng đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất. Tuy nhiên, nếu người lao động bị ốm đau; hoặc phải nghỉ chăm con dưới 7 tuổi bị bệnh, thì vẫn được giải quyết chế độ ốm đau theo quy định.
Quy định này giúp bảo đảm quyền lợi an sinh của người lao động trong giai đoạn đơn vị gặp khó khăn.

2. Thời gian hưởng chế độ ốm đau không tính trùng với thời gian nghỉ khác
Khoản 4 Điều 4 Thông tư số 12/2025/TT-BNV quy định:
Trường hợp thời gian nghỉ ốm đau trùng với ngày nghỉ lễ, nghỉ Tết; ngày nghỉ hằng tuần; thời gian nghỉ hưởng nguyên lương; thời gian nghỉ thai sản; thời gian nghỉ dưỡng sức, phục hồi sức khỏe, thì khoảng thời gian trùng này không được tính hưởng chế độ ốm đau.

3. Mức hưởng trợ cấp ốm đau dài ngày phụ thuộc thời gian đã đóng BHXH
Theo khoản 3 Điều 45 Luật Bảo hiểm xã hội năm 2024, người lao động nghỉ việc do mắc bệnh thuộc danh mục bệnh cần chữa trị dài ngày sẽ được hưởng trợ cấp theo tỷ lệ thời gian đã đóng BHXH bắt buộc như sau:
- Người lao động đã đóng BHXH từ đủ 30 năm trở lên được hưởng bằng 65% mức tiền lương làm căn cứ đóng BHXH;
- Người lao động đã đóng BHXH từ đủ 15 năm đến dưới 30 năm được hưởng bằng 55%;
- Người lao động đã đóng BHXH dưới 15 năm được hưởng bằng 50%.
Quy định này nhằm bảo đảm quyền lợi cho người lao động mắc bệnh phải điều trị dài ngày, đồng thời thể hiện nguyên tắc đóng – hưởng trong thực hiện chính sách BHXH.

4. Được đóng một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu
Một điểm đáng chú ý tại Điều 12 Thông tư số 12/2025/TT-BNV là người lao động đã đủ tuổi nghỉ hưu nhưng còn thiếu tối đa 06 tháng đóng BHXH bắt buộc để đủ điều kiện hưởng lương hưu hằng tháng thì được đóng một lần cho thời gian còn thiếu.
Mức đóng được tính bằng tổng mức đóng hằng tháng của người lao động và người sử dụng lao động vào quỹ hưu trí, tử tuất trước thời điểm nghỉ việc.
Thông tư quy định cụ thể đối với từng nhóm đối tượng như sau:
- Đối với nhóm người lao động được hưởng lương hưu khi có đủ 15 năm đóng BHXH, gồm: người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã; chủ hộ kinh doanh có đăng ký kinh doanh đã tham gia BHXH bắt buộc trước ngày 01/01/2021; người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương và một số đối tượng đặc thù khác theo quy định của pháp luật, nếu đã đủ tuổi nghỉ hưu và có thời gian đóng BHXH từ đủ 14 năm 6 tháng đến dưới 15 năm thì được đóng một lần cho thời gian còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu.
- Đối với nhóm người lao động hưởng lương hưu theo điều kiện thông thường phải có đủ 20 năm đóng BHXH, nếu đã đủ tuổi nghỉ hưu và có thời gian đóng BHXH từ đủ 19 năm 6 tháng đến dưới 20 năm thì được đóng một lần cho số tháng còn thiếu để đủ điều kiện hưởng lương hưu hằng tháng.
Thời điểm được đóng một lần cho số tháng còn thiếu sớm nhất là tháng liền kề trước tháng người lao động đủ điều kiện hưởng lương hưu theo quy định.

5. Người tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu sẽ được tính trợ cấp cao hơn
Theo Điều 14 Thông tư số 12/2025/TT-BNV: trường hợp người lao động đã đủ điều kiện hưởng lương hưu nhưng tiếp tục làm việc và tiếp tục đóng BHXH thì thời gian đóng cao hơn trên 35 năm đối với nam; cao hơn 30 năm đối với nữ thì được tính trợ cấp một lần khi nghỉ hưu. Cụ thể:
- Mỗi năm đóng BHXH cao hơn trước tuổi nghỉ hưu được tính bằng 0,5 lần mức bình quân tiền lương đóng BHXH;
- Mỗi năm đóng BHXH cao hơn sau tuổi nghỉ hưu được tính bằng 02 lần mức bình quân tiền lương đóng BHXH.
Đây là chính sách có lợi cho người lao động tiếp tục làm việc sau khi đã đủ điều kiện nghỉ hưu.

6. Quy định thời điểm bắt đầu hưởng lương hưu
Điều 15 Thông tư số 12/2025/TT-BNV quy định: người lao động đủ điều kiện nghỉ hưu thì thời điểm hưởng lương hưu được tính từ tháng liền kề sau tháng đủ tuổi nghỉ hưu; hoặc từ tháng liền kề sau tháng chấm dứt hợp đồng lao động nếu tiếp tục làm việc sau tuổi nghỉ hưu.
Đối với trường hợp nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động, thời điểm hưởng lương hưu được tính từ tháng liền kề sau tháng có kết luận suy giảm khả năng lao động; nếu có kết luận suy giảm trước khi đủ tuổi nghỉ hưu thì hưởng từ tháng liền kề sau tháng đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định.
Ngoài ra, trường hợp không xác định được đầy đủ ngày, tháng sinh thì thời điểm hưởng lương hưu được xác định theo hướng dẫn tại khoản 2 Điều 12 Nghị định số 158/2025/NĐ-CP; tức là lấy ngày 01 tháng 01 của năm sinh làm căn cứ xác định tuổi.

Như vậy, Thông tư số 12/2025/TT-BNV có nhiều nội dung tác động trực tiếp đến quyền lợi của người lao động khi tham gia BHXH bắt buộc. Viên chức, người lao động cần thường xuyên kiểm tra quá trình đóng BHXH; theo dõi thời gian đủ điều kiện nghỉ hưu; nắm rõ quyền lợi về chế độ ốm đau, hưu trí; liên hệ phòng Tổ chức – Hành chính để được hướng dẫn khi phát sinh trường hợp cụ thể liên quan đến BHXH.