Trung tâm công nghệ sinh học Thành Phố Hồ Chí Minh

Trong một bài báo được công bố trên Tạp chí National Science Review, một nhóm nhà khoa học Trung Quốc tiết lộ việc phát hiện ra sợi nấm màu xanh (nấm nhộm xanh) được bảo quản tốt trong một loại gỗ hóa thạch từ kỷ Jura ở khu vực đông bắc Trung Quốc, định hình lại dòng thời gian các hóa thạch sớm nhất được biết đến của nhóm nấm này khoảng 80 triệu năm trước. Phát hiện mới cung cấp bằng chứng hóa thạch quan trọng để nghiên cứu nguồn gốc và sự tiến hóa ban đầu của nấm xanh, đồng thời mang lại những hiểu biết mới về mối quan hệ sinh thái giữa nấm xanh, thực vật và côn trùng trong thời kỳ Jura.
   
Nấm nhuộm xanh (nấm xanh) (blue-stain fungi) là một nhóm nấm đặc biệt chuyên xâm nhập vào mô gỗ, tuy không có khả năng phân hủy lignocellulose – thành phần cấu trúc chính của gỗ – nhưng lại gây ra sự đổi màu đáng kể trong phần gỗ giác (sapwood), thường tạo ra các vệt màu xanh lam hoặc xám đen. Mặc dù bản thân chúng không gây chết cây trực tiếp, nhưng khi kết hợp với các loài côn trùng khoét gỗ (như bọ vỏ cây) có thể đẩy nhanh quá trình chết của cây. Sự cộng sinh này làm suy yếu hệ thống vận chuyển nước và dinh dưỡng của cây, khiến cây dễ bị tổn thương hơn trước các tác nhân gây hại khác.
 
Các phân tích phát sinh loài phân tử cho thấy nấm xanh nên được phân loại vào một nhóm nấm cổ đại, có thể có nguồn gốc từ cuối kỷ Cổ Sinh (Late Paleozoic) hoặc đầu kỷ Trung Sinh (early Mesozoic). Tuy nhiên, gần như không có thông tin nào về sự xuất hiện của nhóm nấm này trong hồ sơ địa chất. "Mãi cho đến năm 2022, hồ sơ hóa thạch đáng tin cậy đầu tiên về nấm xanh đã được báo cáo từ kỷ Phấn trắng (Cretaceous) ở Nam Phi với độ tuổi khoảng 80 triệu năm", Tiến sĩ Ning Tian từ Đại học Sư phạm Thẩm Dương ở Thẩm Dương, Trung Quốc cho biết.

Một nhóm nghiên cứu Trung Quốc do Tiến sĩ Ning Tian và Tiến sĩ Yongdong Wang (Viện Địa chất và Cổ sinh vật học Nam Kinh, Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc) dẫn đầu đã tìm thấy sợi nấm hóa thạch được bảo quản tốt trong một loại gỗ hóa thạch kỷ Jura từ đông bắc Trung Quốc, có niên đại khoảng 160 triệu năm. Quan sát dưới kính hiển vi cho thấy sợi nấm hóa thạch có màu sẫm, cho thấy sự hiện diện của sắc tố – một đặc điểm điển hình của nấm xanh hiện đại, vốn gây ra hiện tượng đổi màu gỗ. Đặc biệt, khi xuyên qua thành tế bào gỗ, sợi nấm thường tạo thành một cấu trúc rất chuyên biệt được gọi là "chốt xâm nhập" (chồi xuyên) (Hình 1). Điều đó có nghĩa là khi xâm nhập vào thành tế bào, sợi nấm thường thu nhỏ kích thước để dễ dàng xuyên qua lớp vách cứng. Việc phát hiện ra chốt xâm nhập cho phép nhóm nghiên cứu đảm bảo rằng nấm hóa thạch mà họ tìm thấy thuộc về nấm xanh. Tiến sĩ Tian cho biết: "Không giống như nấm mục gỗ, phân hủy thành tế bào gỗ bằng enzym, nấm xanh thiếu khả năng phân hủy cấu trúc gỗ. Thay vào đó, sợi nấm của chúng phá vỡ các tế bào gỗ một cách cơ học thông qua các chốt xâm nhập”.

Tiến sĩ Wang cho biết: “Phát hiện nấm xanh từ kỷ Jura tại Trung Quốc là báo cáo thứ hai về nhóm nấm này và đồng thời là hóa thạch lâu đời nhất từng được ghi nhận trên thế giới, đẩy lùi mốc hóa thạch sớm nhất của nhóm nấm này khoảng 80 triệu năm. Phát hiện này cung cấp bằng chứng hóa thạch quan trọng giúp hiểu rõ hơn về nguồn gốc và quá trình tiến hóa ban đầu của nấm xanh. Ngoài ra, nó còn mang lại những hiểu biết mới về mối quan hệ sinh thái giữa nấm xanh, thực vật và côn trùng trong thời kỳ Jura”. Phân họ bọ cánh cứng vỏ cây Scolytinae được coi là một trong những tác nhân chính giúp phát tán bào tử nấm xanh hiện nay. Tuy nhiên, cả bằng chứng sinh học phân tử và hóa thạch đều cho thấy Scolytinae chỉ xuất hiện từ kỷ Phấn trắng sớm trở đi. Do đó, với niên đại kỷ Jura của mẫu nấm hóa thạch này, các nhà nghiên cứu giả định rằng loài côn trùng phát tán bào tử khi đó không phải là Scolytinae, mà là những loài côn trùng xâm nhập gỗ khác phổ biến trong thời kỳ đó.
 
Tham khảo: Tài liệu do Nhà xuất bản Khoa học Trung Quốc cung cấp. Lưu ý: Nội dung có thể được chỉnh sửa về kiểu dáng và độ dài.
 
Tài liệu tham khảo: Ning Tian, Yongdong Wang, Fangyu Li, Zikun Jiang, Xiao Tan. Nấm nhuộm xanh từ kỷ Jura cung cấp những hiểu biết mới về sự tiến hóa ban đầu và tương tác sinh thái. Tạp chí Khoa học Quốc gia, 2025; 12 (6) DOI: 10.1093 / nsr / nwaf160 

Nguồn: Science China Press. "160 million years ago, this fungus pierced trees like a microscopic spear." ScienceDaily. ScienceDaily, 8 June 2025. <www.sciencedaily.com/releases/2025/06/250608071743.htm>.