Trung tâm công nghệ sinh học Thành Phố Hồ Chí Minh

 

Một nhóm các nhà khoa học do Hiroshi Ohno dẫn đầu tại Trung tâm Khoa học Y sinh Tích hợp RIKEN (RIKEN Center for Integrative Medical Sciences – IMS), Nhật Bản đã phát hiện ra lý do tại sao hút thuốc lá giúp giảm viêm loét đại tràng, một loại bệnh mạn tính đặc trưng bởi các phản ứng viêm của ruột già. Nghiên cứu được công bố trên tạp chí khoa học Gut, cho thấy rằng việc hút thuốc tạo ra các chất chuyển hóa thúc đẩy vi khuẩn từ trong khoang miệng phát triển bên trong ruột già, nơi chúng khởi phát đáp ứng miễn dịch. Những phát hiện này gợi ý rằng việc phòng trừ bệnh viêm loét đại tràng có thể đạt được thông qua sử dụng các prebiotic như hydroquinone hoặc liệu pháp lợi khuẩn (probiotic therapy) như Streptococcus mitis, từ đó loại bỏ nhu cầu hút thuốc lá cũng như tất cả các nguy cơ khác liên quan đến hút thuốc lá.

Viêm ruột mạn tính (Inflammatory bowel disease) gồm hai dạng chính là bệnh Crohn và viêm loét đại tràng. Mặc dù cả hai đều gây đau bụng mạn tính, tiêu chảy, mệt mỏi và sụt cân nhưng nguyên nhân, kiểu viêm và vị trí viêm lại khác nhau. Cùng với những khác biệt này là một bí ẩn đã thách thức các bác sĩ và nhà khoa học trong hơn 40 năm qua; hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc bệnh Crohn nhưng bằng cách nào đó lại bảo vệ người hút khỏi viêm loét đại tràng. Vì cả hai bệnh này đều liên quan đến tình trạng viêm ruột – vốn là một đáp ứng miễn dịch – và miễn dịch đường ruột phụ thuộc một phần vào hệ vi khuẩn đường ruột, Ohno và nhóm nghiên cứu của ông tại RIKEN IMS đã tìm hiểu những mối liên hệ của việc hút thuốc lên hai bệnh này và hệ vi khuẩn đường ruột.

Các nhà khoa học đã kết hợp dữ liệu lâm sàng ở người với các thí nghiệm trên chuột để đưa ra kết luận này. Họ đã phát hiện rằng lớp niêm mạc đại tràng bao phủ mặt trong ruột của những bệnh nhân viêm loét dạ dày hút thuốc có hiện diện một số loại vi khuẩn vốn thường chỉ xuất hiện trong khoang miệng, như Streptococcus. Hiện tượng này không xảy ra ở những người đã bỏ thuốc lá. Như vậy, bằng cách nào đó khói thuốc lại cho phép các vi khuẩn này cư trú bên trong lớp niêm mạc ruột, thay vì đi qua hệ tiêu hóa như bình thường vì chúng ta nuốt nước bọt suốt cả ngày.

Các nhà khoa học cũng đã kiểm tra các chất chuyển hóa trong ruột – những phân tử nhỏ được tạo ra khi thức ăn bị nghiền và phân giải. Họ phát hiện ra rằng hàm lượng của một số chất chuyển hóa này cao hơn ở người hút thuốc mắc viêm loét đại tràng so với những bệnh nhân đã bỏ thuốc lá. Hợp chất hydroquinone, một trong số các chất chuyển hóa, đã được xác định có thể kích thích sự phát triển của Streptococcus trong lớp niêm mạc ruột chuột. Do đó, các chất chuyển hóa liên quan đến hút thuốc như hydroquinone cho phép các vi khuẩn khoang miệng như Streptococcus phát triển mạnh ở lớp nhầy bao phủ mặt trong của ruột. Nhưng bằng cách nào những vi khuẩn này lại góp phần giảm phản ứng viêm? Và tại sao cơ chế này lại không xảy ra ở bệnh Crohn?

Các nhà nghiên cứu sau đó phân lập được 10 chủng vi khuẩn từ nước bọt của những người hút thuốc bị viêm loét đại tràng. Khi thử nghiệm các chủng này trên các mô hình chuột bệnh Crohn và viêm loét đại tràng trong vòng năm ngày, họ nhận thấy Streptococcus mitis tạo ra hiệu ứng gần như tương đồng với việc hút thuốc. Phản ứng viêm giảm ở chuột bị viêm loét đại tràng nhưng trầm trọng hơn ở chuột bị bệnh Crohn.

Các phân tích cho thấy S. mitis kích hoạt sự xuất hiện của các tế bào giúp đỡ TH1, vốn là một phần quan trọng trong đáp ứng miễn dịch đường ruột đối với các tác nhân xâm nhập. Điều này khiến cho tình trạng trở nên tồi tệ hơn ở bệnh nhân Crohn vì TH1 gây ra chính phản ứng viêm ban đầu. Trái lại, ở bệnh viêm loét đại tràng, các tế bào TH1 lại đối kháng với các đáp ứng miễn dịch ban đầu do các tế bào TH2 gây ra, và chính điều này cuối cùng lại làm giảm phản ứng viêm.

Vì hút thuốc làm tăng nguy cơ mắc ung thư, bệnh tim, và nhiều bệnh lý khác, do vậy, đây không phải là biện pháp điều trị phù hợp cho bệnh viêm loét đại tràng. “Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cho thấy việc di chuyển của các vi khuẩn từ khoang miệng xuống ruột, cụ thể là những loài thuộc chi Streptococcus, cùng với các đáp ứng miễn dịch sau đó chính là cơ chế giải thích vì sao việc hút thuốc giúp bảo vệ chống lại bệnh viêm loét đại tràng”, Ohno cho biết. “Về mặc logic, biện pháp điều trị trực tiếp bằng cách sử dụng loại vi khuẩn này, hoặc gián tiếp bằng hydroquinone, có thể mô phỏng các tác động có lợi của việc hút thuốc, đồng thời tránh được tất cả các ảnh hưởng tiêu cực mà thuốc lá gây ra”.
 
Nguồn bài viết:
Các tài liệu được cung cấp bởi RIKEN. Lưu ý: Nội dung có thể được chỉnh sửa về phong cách và độ dài.
 
Tạp chí tham khảo: Eiji Miyauchi, Takashi Taida, Kan Uchiyama, Yumiko Nakanishi, Tamotsu Kato, Shigeo Koido, Nobuo Sasaki, Toshifumi Ohkusa, Nobuhiro Sato, Hiroshi Ohno. Smoking affects gut immune system of patients with inflammatory bowel diseases by modulating metabolomic profiles and mucosal microbiota. Gut, 2025; gutjnl-2025-334922 DOI: 10.1136/gutjnl-2025-334922

Nguồn: https://www.sciencedaily.com/releases/2025/09/250919085235.htm